Metaverse – phần mở rộng của Thế Giới “thật”!

Từ khi Facebook đổi tên thành Meta và đẩy mạnh hệ sinh thái VR (Oculus), từ khoá Metaverse bắt đầu được nhắc đến nhiều hơn. Các cộng đồng, diễn đàn công nghệ hơi tí lại “Mêta-vợt”. Các công ty, tập đoàn rục rịch phát triển R&D cho Mêta-vợt.

Nhiều người thấy được nhiều ý nghĩa từ nó và đang tập trung xây dựng, phát triển hệ sinh thái đó. Nhưng cũng nhiều người bảo Metaverse là vũ trụ ảo, thế giới ảo, trò chơi ảo…, nhiều người lại muốn kinh doanh ảo…

Vậy có bao giờ bạn đã từng nghĩ: Metaverse có thực sự hot như vậy không? Nó là cái gì? Có đúng là xu thế không? Có thực sự cần không? Liệu mình nên làm gì?…

Qua trao đổi với mọi người xung quanh, thì mình thấy Metaverse đang bị mọi người hiểu nhầm. Và mình (là người làm các sản phẩm Metaverse) cũng bị hiểu lầm về nghề nghiệp 😂. Nên ở blog này mình sẽ “thanh minh” 1 chút, chia sẻ những gì mình biết, hiểu về Metaverse theo các câu hỏi:

1. Giải thích nghi vấn và khái niệm (Yes/No & What): có đúng nó là trend không? Tóm lại nó là cái gì?
2. Tìm hiểu sâu (What-Why): Người ta làm Metaverse là làm gì? Tại sao xu hướng lại là Metaverse?
3. Lời khuyên cho hành động (What-How): mình nên làm gì, và làm thế nào?

1.1. Có thực sự đang có trend Metaverse không?

Ôi trend quá đi chứ :)))

Trên Bloomberg, từ đầu năm 2021, Metaverse bắt đầu được nhắc đến nhiều, và tăng vọt vào quý 2 (từ 37 lên 100 lần) trên các bảng điểm.

Facebook đổi tên thành Meta. Ông kẹ Microsoft có 145 triệu user dùng Team hàng ngày, và vừa mua Activision Blizzard với giá không tưởng: 😱 69 tỉ USD 😱. Apple cũng đang dồn lực phát triển kính Apple Glass cho Meta-vợt (nghe nói release vào 2023), hiện tại iPhone vẫn là chiếc điện thoại có AR tốt nhất. Còn chuỵ Google thì là cả 1 quá trình dài từ 2013 đến giờ là cả 1 chặng dài (mình sẽ nói ở 1 bài khác)!

Ok, I’m fine! Các Big Tech đều chi siêu siêu đậm (ông Meta thì tất tay) vào cùng 1 lĩnh vực!!! Hình như trước giờ chưa thấy thì phải!

Bạn ơi cho mình xin 5s hỏi ý kiến: Khi bạn gây dựng nên 1 đế chế có số công dân ~2.91 tỉ như Facebook (>2 lần nước đông dân nhất thế giới, gấp ~32 lần dân số Việt Nam), bạn có dám chơi tất tay dồn vào 1 lĩnh vực như Metaverse hay không?

Đối với các Big Tech này thì có thể nó hot hơn bạn nghĩ đấy!

Đối với cá nhân mình, thì mình thấy có điểm đặc biệt là “Google, Microsoft, Apple, Meta – đây là các công ty Công Nghệ đứng đầu, họ đã và đang giải quyết được nhiều vấn đề nhất cho thế giới“. Tại sao họ lại đầu tư cực mạnh về nó! Phải chăng là:

“Metaverse hot vì nó là được thấy là công nghệ có khả năng sẽ giải quyết được nhiều vấn đề cho thế giới!“

1 điều cơ bản là: khi giải quyết được nhiều vấn đề cho thế giới thì nó sẽ tạo ra nhiều lợi nhuận, và người tạo ra nhiều lợi nhuận sẽ nhận được lại 1 lượng nhiều tương ứng. Các BigTech họ tạo ra thêm những giá trị mới xã hội, họ giúp được nhiều người nhất và rồi được nhiều người “trả công” nhất đúng ko ^^.

(‘nói nhỏ’: Metaverse mà BigTech họ hướng đến cái tuyệt vời như thế, chứ không phải mấy cái money game, cho các “nhà đầu tư” làm giàu theo kiểu $ từ túi người này sang túi người khác, mà cuối cùng thì tổng = 0 đâu nhé 😜 )

1.2. Metaverse nó là cái gì?

1.2.1 Khái niệm?

Nói nãy giờ! Thế nó là cái gì?

Mặc dù có nhiều nguồn cho thấy rằng nó đã bắt đầu được đề cập đến bởi Neal Stephensen từ năm 1992 trong tiểu thuyết khoa học viễn tưởng Snow Crash. Nhưng thực sự thì, chúng ta chưa có định nghĩa rõ ràng về nó bạn ạ ^^

Chúng ta chỉ có thể hình dung nó thông qua các sản phẩm. Có thể là qua phim (tiêu biểu là The Matrix hoặc Ready Player One) hoặc Anime (Sword Art Online). Cụ thể hơn, hiện tại mọi người có thể được tương tác, trải nghiệm trực tiếp qua một số dòng sản phẩm nổi tiếng sau:

Các sản phẩm VR -Virtual Reality:

Theo như tên gọi, VR -Virtual Reality là hiện thực ảo: tức là tạo ra 1 không gian ảo, nơi mà con người có thể đi vào trong đó (thông qua VR Headset), và có thể tương tác được với thế giới bên trong (qua Headset, các Hand Controller, hoặc bằng tay không) và cảm nhận được như thật (bằng các giác quan mắt, tai, tay).

Bạn đã chơi game VR hay dùng ứng dụng VR chưa?

hiện tại nổi tiếng nhất chắc là hệ sinh thái Oculus Quest / Meta Quest, với các sản phẩm tạo ra thế giới ảo như Horizon Worlds. Bạn bè ở cách xa nhau có thể gặp nhau tại 1 nơi nào đó “ảo” với các “tương tác như thật”, như là đang đứng cạnh nhau, cùng hội họp, cùng vào rạp, ngồi cạnh nhau xem phim, xem ca nhạc, cùng chơi game… dù ở xa, dù cô-vít thì các bạn cũng vẫn lên đây dating với nhau thoải mái nhá ^^ 

Hay là mình muốn được sống trong cảm giác là 1 nhân vật hero trong Game thủ thành nó sẽ như thế nào? Không phải nhìn thấy địch từ ngoài màn hình điện thoại nữa, mà là mình chui được vào trong thế giới đó luôn 😎. (hoặc là 1 cảm giác nào đó tương tự thế ^^).

Hoặc đơn giản chỉ là chơi nhạc 🎶 và “luyện kiếm” ⚔ 😎.

(nếu bạn muốn được chui vào thế giới ảo, quay được video như thế này thì cuối tuần lên Maker Việt – 158 Nguyễn Khánh Toàn nhé ^^ ).

Còn rất nhiều trải nghiệm khác. Những gì rất khó, hoặc gần như như không thể làm ở thế giới hiện tại, thì với VR, ta có thể làm nó một cách dễ dàng!

VR không chỉ là giải trí, mà kể cả những thứ thiết thực như training cho con người làm quen với các môi trường đặc biệt cũng có mặt của VR. Như NASA đang làm:

Các sản phẩm AR – Augmented Reality:

Theo như tên gọi, AR -Augmented Reality là hiện thực tăng cường: tức là nó tăng cường thế giới thật. Cụ thể ở đây là nó nhận biết được thế giới thật, sau đó thêm vào thế giới thật các thực thể ảo để bổ sung thêm thông tin và trải nghiệm cho thế giới thật, và con người có thể quan sát, tương tác, cảm nhận được các vật ảo này thông qua các kính, thiết bị (như Google Glass, Hololens hay qua điện thoại di động) một cách như thật, giống như các thực thể ngoài thế giới thật vậy.

Ứng dụng AR nổi tiếng nhất hiện tại có lẽ là Pokemon GO (hơn 150tr lượt active mỗi tháng, và hàng tháng vẫn có khoảng 40-80 triệu $ lợi nhuận In App Purchase (cả Android và iOS), nguồn SensorTower). Chắc ai cũng biết đến cơn sốt này nên cũng không cần mô tả thêm về nó nhỉ:

À hỏi thêm phát, mọi người từng chơi PokemonGO chưa? có ai còn nhớ kỉ niệm về cơn sốt PokemonGO không? ^^. Nếu không có nó, liệu có lúc nào mà mọi người có hẹn nhau ra đường, ra công viên, đi bộ, vận động nhiều như thế không? ^^

(ae Fan Pokemon/ PokemonGO điểm danh đê! à nếu bạn bị cấm chơi PokemonGO thì cho mình xin lỗi nhé 😂)

Thiết thực hơn, có thể dùng AR để hỗ trợ cho các công việc (đặc biệt là y học), hoặc học tập. Chẳng hạn ứng dụng sau là dành cho các bạn không thích môn Hoá ^^ .

Nếu bạn, hoặc em bạn, trẻ con nhà bạn học hoá không thích thì hãy mở video này lên nhé. (còn app thì liên hệ mình ^^ ).

Hoặc đơn giản chỉ là “làm hoạ sĩ không khó”, bạn có thể vẽ tranh thư giãn nhờ vào việc “dán” 1 bức tranh khuôn mẫu lên 1 vật thể (bảng, hoặc tờ giấy). Mắt người dùng nhìn (qua kính) sẽ thấy hình dạng của vật thể được in (ảo) lên trên bảng, từ đó tô theo là được ^^:

https://twitter.com/i/status/831484012963074048

Vậy chẳng phải là nhờ có AR, mà thế giới hiện tại sẽ sôi động hơn, và con người được hỗ trợ nhiều hơn khi làm việc, tương tác trong thế giới thật đúng không! ^^

Các sản phẩm kết hợp, dạng phức: MR – Mixed Reality

VR và AR có thể kết hợp với nhau. Thay vì chỉ đưa con người vào thế giới ảo (VR), hoặc mang các thực thể ảo ra ngoài thế giới thật (AR), chúng ta có thể đồng nhất 2 thế giới này với nhau, từ đó tạo ra 1 thế giới phức, vừa có cái thực, lại vừa có những cái ảo, con người là 1 phần của thế giới đó 🤯. (Hoặc có thể hiểu kiểu như nó là 1 sự cường hoá cực mạnh của AR, hay là xây dựng VR từ thế giới thật vậy 🤯).

Ví dụ: biến căn phòng thành 1 màn chơi game của Hololens:

Hay là bước qua bước lại giữa 2 thế giới song song thông qua cánh cổng của Doraemon chẳng hạn ^^:

Và bản thân con người có thể “đứng tại chỗ” mà cũng “không hẳn đứng tại chỗ” (câu này quen quen), có thể để đi vào, tương tác, trải nghiệm thế giới này. Ví dụ như 1 người ở 1 địa điểm khác, có thể xuất hiện tại 1 không gian MR ở 1 hội trường và tương tác với thế giới MR tại hội trường đó. Cái này cực kỳ max của max trong việc hội họp luôn!

Đó là các trải nghiệm mà chúng ta có thể thấy. Còn hiểu rộng ra, thì các mạng xã hội hiện tại, các trò chơi online, social game hiện tại phần nào đấy cũng có thể coi như là Metaverse, chẳng qua chúng ta chưa được tương tác với chúng thông qua các thiết bị hỗ trợ mà thôi.

1.2.2 Metaverse theo cách hiểu của người viết blog (là mình):

Mình hiểu từ Metaverse là ghép của “Meta” và “Verse”.

• Meta: theo buổi livestream Facebook đổi tên công ty mẹ thành Meta thì: The word “meta” comes from the Greek word meaning “beyond”. Tức là mở rộng ra vượt ra ngoài.
• Verse: mình hiểu theo universe / multiverse, tức là vũ trụ, đa vũ trụ.

Khái niệm (ở góc nhìn của mình thôi nhé):

Metaverse theo mình hiểu thì nó là 1 khái niệm về 1 “Thế giới mở rộng”.

• “Thế giới mở rộng” này được xây dựng từ phần gốc là thế giới thực.
• Mà ở đó, cái gì thế giới “thực” không thể (hoặc khó) diễn tả thì ta thêm thành phần “ảo” vào để “hiện thực hoá” nó!

Có thể cho nó 1 công thức là:

Metaverse = Universe/Multiverse + Virtual-verse.

Trong đó:

• Metaverse: Thế giới mở rộng.
• Universe/Multiverse: thế giới thực, gồm có các thực thể, vật chất, và có con người.
• Virtual-verse: thế giới ảo. gồm các thành phần ảo, do tưởng tượng mà tạo nên, có thể được thể hiện qua nhiều cách thức khác nhau (hình ảnh, âm thanh, mùi vị, xúc giác…).

(à thực ra thì: thành phần ảo này được tạo ra để cho người trải nghiệm cảm thấy nó như thật. cho nên gọi là ảo thôi, chứ nó lại rất “Thật” đấy 😂. Và quan trọng nhất là giá trị của nó là giá trị thật ^^ )

Với các ace thuộc khoa học xã hội: mình hơi kém phần này, mình đoán là các tưởng tượng, ẩn dụ gì đó. Khi mà các sự vật, các cách cảm nhận thông thường, từ ngữ thông thường không thể diễn tả được, thì người ta sáng tạo ra 1 thứ gì đó không có ở thế giới thật để dùng làm công cụ diễn đạt. Ví dụ “mùa xuân” của bác Xuân Diệu ko hẳn là 1 từ, 1 cái gì đó trừu tượng, mà nó có thể được tái hiện bởi thực thể mà có thể “cắn được” chẳng hạn ^^ . (phần này mình xin lỗi vì có thể mình sẽ không giải thích đúng lắm 😂)

Hoặc fan Manga/Anime shounen, siêu anh hùng điểm danh 😎: Vẫn là dựa trên thế giới thực (con người, thế giới, cảnh quan…), nhưng các tác giả đã đưa thêm các yếu tố giả tưởng, siêu nhiên vào và phát triển nội dung cho nó, tự nhiên đọc cuốn hẳn ae nhỉ :)) . Nào là SonGoku với Kamehameha này, nào là Rasengan-RasenShuriken này, hay GomuGomu no… à nhầm Nika Nika no Red Hawk này…, nào là Bankai, hay là Hơi thở của Metaverse – thức thứ i^2=-1 này, … Hoặc con Mèo máy có đủ đồ chơi như đèn pin, chong chóng, cửa thần kì….. rồi Hiatus x Hiatus với God Speed…. Ôi đọc cuốn v~ chưởng :))) (ae có ai bỏ sót bộ nào không, ai đọc bộ nào hay thì cmt nhá :))). Chứ như SonGoku mà không bắn chưởng được, không có năng lực gì mà chỉ đấm nhau chân tay vo, các truyện kia đều bỏ hết các yếu tố giả tưởng, năng lực đặc biệt đi thì chắc mình chả đọc đâu 😂

Mình là mình đặc biệt quan tâm đến lý do mà Metaverse được tạo ra:

Metaverse được tạo ra nhằm mục đích “giúp cho con người có thể làm được nhiều hơn ở thế giới thực” thông qua “sự trợ giúp của các thành phần ảo / thế giới ảo“, từ đó giải quyết các vấn đề hiện tại 1 cách dễ dàng hơn.

Chúng mình, những người làm sản phẩm Metaverse là làm những thứ nhằm mục đích giúp cho người dùng có 1 thế giới tốt hơn, vui hơn, làm được nhiều hơn. Hy vọng mọi người không hiểu nhầm chúng mình nữa nhé ^^.

Nào, giờ cùng mình nhìn lại các sản phẩm Metaverse nổi tiếng hiện tại:

• Horizon Worlds (VR): mọi người ở xa muốn gặp nhau, nhưng điều kiện địa lý, thời gian không cho phép, gần như không gặp được ở thế giới thực → với mục tiêu luôn hướng đến kết nối mọi người, thế là Facebook có thế giới ảo Metaverse Horizon Worlds = Con người (thế giới thực) + Horizon Worlds (thế giới ảo). Ace tha hồ vào đấy gặp nhau lúc nào cũng được, đi xem phim giờ nào cũng được, đi nghe nhạc giờ nào cũng được ^^.
• PokemonGO (AR++): có 1 cậu bé tự kỉ muốn có 1 em pet, nó phải đẹp, đáng yêu, à ngầu ngầu nữa, mà nó có thể đi chiến đấu cùng mình, nó có năng lực và skill tuyệt vời, như 1 em Ếch kì diệu chẳng hạn ^^. → Pokemon ra đời và ta có Bulbasaur / Fushigidane / Ếch kì diệu ^^ và rất nhiều bé khác. Giờ cả thế giới biết đến nó rồi, và mọi người muốn em nó xuất hiện ngoài đời thật, muốn chụp ảnh, muốn chơi đùa cùng em nó thì làm thế nào nhỉ? → thế là chúng ta có: Metaverse PokemonGO = Người chơi & Trái đất (thế giới thực) + Các Pokemon & map, các Gym, thực thể (thế giới ảo). Các Pokemon và hoạt động chơi đùa với chúng làm cho thế giới thực (của nhiều người) trở nên hấp dẫn hơn ^^ , Pokemon cũng là thương hiệu nhượng quyền truyền thông giá trị nhất thế giới (110 tỉ $). (cậu bé tự kỉ kia là Satoshi Tajiri sensei, giờ đã trở thành 1 kĩ sư, 1 nhà sáng tạo, nhà sản xuất nổi tiếng 😊 , tên của ông được đặt cho nhân vật chính của Series anime Pokemon, phát sóng liên tục từ 1997 đến giờ).
• NASA VR Lab (và nhiều giả lập khác): để tăng độ an toàn cho các phi hành gia khi ra ngoài không gian, mong muốn tăng độ hiệu quả (cũng như tiết kiệm chi phí), hẳn không chỉ mỗi NASA (mà còn nhiều ngành nghề khác), họ đều cần có sự chuẩn bị thật tốt trước khi tiến hành thật. Tuy nhiên ở dưới mặt đất thì việc luyện tập là gần như không khả thi (vì môi trường hoàn toàn khác). → nhờ vậy mà ra đời Metaverse NASA VR Lab = Con người (thế giới thực) + không gian ảo (thế giới ảo). Nó giúp nhiều phi hành gia có thể quen với môi trường ngoài không gian trước khi lên đó.

Các sản phẩm này đều xuất phát từ mong muốn làm được thứ gì đó tốt hơn mà thế giới hiện tại chưa đáp ứng được. Nhờ vậy mà Metaverse được hình thành, và giải quyết được vấn đề, làm cho cuộc sống của chúng ta vui, thú vị, tốt đẹp hơn!

Theo mình thì đấy mới là Metaverse mà thế giới này cần!

Còn bạn? Bạn nghĩ sao?

Trên đó là những hiểu biết của mình về 2 vấn đề “trend” và “khái niệm” của Metaverse. Mình xin dừng ở đây, về tìm hiểu sâu về Metaverse cũng như lời khuyên nên làm gì, mình xin phép trình bày ở các bài sau.

Cảm ơn bạn đã đọc! ^^

Magic Maker!